EFTA, EOG, Unia Europejska i strefa Schengen to cztery różne formy współpracy państw europejskich. Choć ich członkostwo częściowo się pokrywa, każda z tych struktur pełni inną funkcję. EFTA koncentruje się na handlu, EOG rozszerza jednolity rynek Unii Europejskiej, natomiast Schengen reguluje przede wszystkim przekraczanie granic przez osoby. Które kraje należą do poszczególnych obszarów i jakie znaczenie mają te różnice dla przedsiębiorców?
Kraje EFTA - pełna lista państw członkowskich
EFTA (European Free Trade Association), czyli Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu, powstała w 1960 roku. Organizacja zajmuje się rozwijaniem współpracy gospodarczej, liberalizacją handlu oraz zawieraniem umów handlowych z państwami trzecimi. W przeciwieństwie do Unii Europejskiej nie tworzy unii celnej ani nie prowadzi wspólnej polityki handlowej wobec wszystkich partnerów zewnętrznych.
Do EFTA należą 4 państwa:
- Islandia
- Liechtenstein
- Norwegia
- Szwajcaria
Żadne z tych państw nie należy do Unii Europejskiej. Islandia, Liechtenstein i Norwegia uczestniczą jednak w Europejskim Obszarze Gospodarczym, dzięki czemu są częścią jednolitego rynku UE. Szwajcaria pozostaje poza EOG, a jej stosunki gospodarcze z Unią regulują odrębne umowy dwustronne. Wszystkie cztery państwa EFTA należą natomiast do strefy Schengen.
Kraje EOG - pełna lista 30 państw
EOG (Europejski Obszar Gospodarczy, ang. European Economic Area) funkcjonuje od 1 stycznia 1994 roku. Jego zadaniem jest rozszerzenie zasad jednolitego rynku Unii Europejskiej na trzy państwa EFTA. Porozumienie EOG obejmuje swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału, a także odpowiednie przepisy dotyczące konkurencji i funkcjonowania rynku.
Europejski Obszar Gospodarczy obejmuje 30 państw: 27 krajów UE oraz Islandię, Liechtenstein i Norwegię.
| Państwa UE należące do EOG (27) | Państwa EFTA należące do EOG (3) |
|---|---|
| Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry, Włochy | Islandia, Liechtenstein, Norwegia |
Szwajcaria jest jedynym państwem EFTA, które nie należy do EOG. Mimo szerokiej współpracy gospodarczej z Unią Europejską nie uczestniczy w jednolitym rynku na takich samych zasadach jak Norwegia, Islandia i Liechtenstein.
Członkostwo w EOG nie oznacza również uczestnictwa w unii celnej UE. Porozumienie nie obejmuje między innymi wspólnej polityki rolnej i rybołówstwa, wspólnej polityki handlowej ani unii walutowej. Zakres współpracy gospodarczej jest więc szerszy niż w przypadku samej EFTA, ale nie jest tożsamy z członkostwem w UE.
EFTA, EOG, UE i Schengen - czym się różnią?
Najważniejszą różnicą jest zakres współpracy. Unia Europejska stanowi organizację integracji gospodarczej i politycznej. EOG umożliwia uczestnictwo w jednolitym rynku również wybranym państwom spoza UE. EFTA jest organizacją współpracy handlowej, a strefa Schengen dotyczy zasad przemieszczania się osób między uczestniczącymi państwami.
| Kryterium | UE | EOG | EFTA | Schengen |
|---|---|---|---|---|
| Liczba państw | 27 | 30 | 4 | 29 |
| Główne zadanie | Integracja gospodarcza i polityczna | Jednolity rynek | Wolny handel | Zniesienie standardowych kontroli osób na granicach wewnętrznych |
| Obejmuje państwa spoza UE | Nie | Tak | Tak | Tak |
| Obejmuje jednolity rynek UE | Tak | Tak | Nie w całości | Nie |
| Obejmuje unię celną UE | Tak | Nie w całości | Nie | Nie |
Różnice dobrze ilustrują konkretne państwa. Norwegia należy jednocześnie do EFTA, EOG i Schengen, ale nie jest członkiem UE. Szwajcaria uczestniczy w EFTA i Schengen, pozostając poza EOG i UE. Polska należy natomiast do UE, EOG i Schengen, lecz nie do EFTA.
Strefa Schengen - lista państw i różnice względem EOG
Strefa Schengen obejmuje państwa, między którymi zasadniczo zniesiono kontrole osób na granicach wewnętrznych. Nie oznacza to jednak, że kontrole nigdy nie mogą zostać przywrócone. Przepisy dopuszczają ich czasowe wprowadzenie w określonych okolicznościach.
Do Schengen należy 29 państw: 25 członków UE oraz wszystkie 4 państwa EFTA.
Państwa Schengen należące do UE to: Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry i Włochy.
Cztery pozostałe państwa to Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria. Spośród członków UE poza strefą Schengen pozostają Cypr i Irlandia. Bułgaria i Rumunia są jej pełnoprawnymi uczestnikami od 1 stycznia 2025 roku, kiedy zniesiono również kontrole osób na wewnętrznych granicach lądowych.
Schengen nie jest jednak obszarem wolnego handlu ani unią celną. Brak regularnych kontroli paszportowych nie oznacza zniesienia wszystkich formalności celnych czy wymagań dotyczących towarów.
EOG i EFTA a oznakowanie CE i handel produktami
Podział na EOG i EFTA ma znaczenie dla przedsiębiorców wprowadzających produkty na rynek europejski. Islandia, Liechtenstein i Norwegia uczestniczą w jednolitym rynku, dlatego odpowiednie unijne przepisy dotyczące bezpieczeństwa produktów i oznakowania CE są stosowane również w tych państwach po ich włączeniu do porozumienia EOG. Proces ten odbywa się na podstawie decyzji Wspólnego Komitetu EOG, dlatego nowe przepisy unijne nie zawsze zaczynają obowiązywać w całym EOG dokładnie w tym samym terminie.
W przypadku Szwajcarii sytuacja wygląda inaczej. Państwo to posiada własne regulacje techniczne oraz umowy z UE dotyczące wybranych sektorów. Oznakowanie CE może być uznawane dla określonych kategorii produktów, ale nie należy automatycznie zakładać, że wymagania szwajcarskie są identyczne z unijnymi.
Przed rozpoczęciem sprzedaży producent lub importer powinien więc ustalić, jakie przepisy obowiązują na rynku docelowym oraz czy dany wyrób podlega obowiązkowi oznakowania CE. W identyfikacji wymagań pomocny jest poradnik CECE Polska Jakim dyrektywom Nowego Podejścia podlega Twój wyrób?.
Najważniejsze rozróżnienie jest następujące: EFTA określa przynależność do organizacji handlowej, EOG uczestnictwo w jednolitym rynku, UE członkostwo w organizacji gospodarczo-politycznej, a Schengen zasady przekraczania granic przez osoby. Z punktu widzenia zgodności produktów i oznakowania CE istotne są przede wszystkim przepisy obowiązujące na konkretnym rynku, a nie sama przynależność państwa do strefy Schengen.