Jednostka notyfikowana uczestniczy w ocenie zgodności produktów z wymaganiami Unii Europejskiej, jeżeli przewidują to odpowiednie przepisy. Jej udział może być konieczny między innymi w przypadku określonych wyrobów medycznych, środków ochrony indywidualnej, urządzeń ciśnieniowych czy maszyn. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt wymagający oznakowania CE musi przejść zewnętrzną certyfikację. Kiedy producent może samodzielnie przeprowadzić ocenę zgodności, a w jakich sytuacjach obowiązkowy jest udział jednostki notyfikowanej?
Czym jest jednostka notyfikowana?
Jednostka notyfikowana (Notified Body) to niezależny podmiot wyznaczony przez państwo członkowskie UE i zgłoszony Komisji Europejskiej oraz pozostałym państwom członkowskim do wykonywania określonych zadań w ramach oceny zgodności produktów. Uzyskanie takiego statusu wymaga spełnienia warunków dotyczących kompetencji technicznych, bezstronności, niezależności i zdolności do przeprowadzania odpowiednich procedur. Wspólne ramy europejskiego systemu oceny zgodności określa decyzja nr 768/2008/WE, natomiast szczegółowe wymagania wynikają z właściwych dyrektyw i rozporządzeń.
Notyfikacja obejmuje wyłącznie określony zakres produktów i procedur. Oznacza to, że jednostka uprawniona do oceny środków ochrony indywidualnej nie może automatycznie certyfikować wyrobów medycznych czy urządzeń ciśnieniowych. Należy również odróżnić notyfikację od akredytacji. Akredytacja potwierdza kompetencje organizacji w określonym zakresie, natomiast notyfikacja uprawnia ją do realizacji wskazanych zadań wynikających z odpowiednich przepisów unijnych. Samo posiadanie akredytacji nie oznacza uzyskania statusu jednostki notyfikowanej.
Kiedy udział jednostki notyfikowanej jest obowiązkowy?
Obowiązek skorzystania z jednostki notyfikowanej zależy od rodzaju produktu, jego klasyfikacji oraz procedury oceny zgodności przewidzianej we właściwych przepisach. W wielu przypadkach producent może zastosować wewnętrzną kontrolę produkcji, samodzielnie wykazać spełnienie wymagań i sporządzić deklarację zgodności UE. Inne procedury wymagają udziału jednostki notyfikowanej podczas badania typu, oceny systemu zarządzania jakością lub nadzorowania określonych etapów produkcji.
| Grupa produktów | Kiedy wymagana jest jednostka notyfikowana? |
|---|---|
| Wyroby medyczne | Co do zasady dla klas IIa, IIb i III oraz w określonym zakresie dla wyrobów klasy I sterylnych, z funkcją pomiarową lub będących narzędziami chirurgicznymi wielokrotnego użytku. |
| Środki ochrony indywidualnej | Dla kategorii II i III. W kategorii III wymagany jest również udział jednostki w odpowiedniej procedurze nadzoru nad produkcją. |
| Urządzenia ciśnieniowe | Zasadniczo dla kategorii II, III i IV według dyrektywy PED, z uwzględnieniem właściwych modułów oceny zgodności. |
| Maszyny | Dla określonych maszyn wymienionych w załączniku IV dyrektywy 2006/42/WE, jeżeli nie są spełnione warunki pozwalające na wewnętrzną kontrolę produkcji. |
| Zabawki | W przypadkach wymagających badania typu WE, między innymi gdy normy zharmonizowane nie obejmują wszystkich właściwych wymagań bezpieczeństwa. |
Podstawy prawne stanowią między innymi rozporządzenie MDR 2017/745, rozporządzenie 2016/425 dotyczące środków ochrony indywidualnej, dyrektywa PED 2014/68/UE, dyrektywa maszynowa 2006/42/WE oraz dyrektywa 2009/48/WE dotycząca bezpieczeństwa zabawek. W przypadku maszyn należy także uwzględnić rozporządzenie (UE) 2023/1230, którego zasadnicze przepisy dotyczące oceny zgodności zaczną być stosowane od 20 stycznia 2027 roku.
Sama przynależność produktu do określonej kategorii nie przesądza więc o obowiązku certyfikacji. Przykładowo maszyna wymieniona w załączniku IV dyrektywy 2006/42/WE może zostać oceniona bez udziału jednostki notyfikowanej, jeżeli została wyprodukowana zgodnie z normami zharmonizowanymi obejmującymi wszystkie właściwe zasadnicze wymagania bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.
Jaką rolę pełni jednostka notyfikowana w ocenie zgodności?
Zakres czynności jednostki notyfikowanej zależy od procedury określonej dla danego produktu. Może ona analizować dokumentację techniczną, przeprowadzać lub zlecać badania, oceniać projekt i reprezentatywny egzemplarz wyrobu, audytować system zarządzania jakością producenta albo prowadzić nadzór nad określonymi etapami produkcji. Przykładowo podczas badania typu UE jednostka weryfikuje zgodność w zakresie przewidzianym procedurą, natomiast w systemach opartych na zapewnieniu jakości ocena może obejmować również procesy produkcyjne i sposób utrzymywania zgodności kolejnych egzemplarzy.
Po pozytywnym zakończeniu wymaganej procedury jednostka wydaje odpowiedni certyfikat lub inny dokument przewidziany przepisami. Nie należy jednak utożsamiać certyfikatu jednostki notyfikowanej ze zwykłym raportem z badań laboratoryjnych. Jeżeli przepisy wymagają udziału jednostki w określonym module oceny zgodności, samo wykonanie badań przez laboratorium nie zastępuje tej procedury.
Jednostka notyfikowana nie nadaje oznakowania CE w zastępstwie producenta. To producent odpowiada za zgodność wyrobu, przygotowanie wymaganej dokumentacji, sporządzenie deklaracji zgodności i prawidłowe umieszczenie oznakowania. W przypadkach określonych przepisami obok znaku CE umieszcza się również czterocyfrowy numer jednostki notyfikowanej. Zgodnie z ogólnymi zasadami unijnego systemu oznakowania dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w których jednostka uczestniczy w fazie kontroli produkcji. Sam udział jednostki w badaniu typu UE nie zawsze oznacza konieczność umieszczania jej numeru przy oznakowaniu CE.
Gdzie znaleźć wykaz jednostek notyfikowanych i jak sprawdzić ich uprawnienia?
Oficjalny wykaz jednostek notyfikowanych znajduje się w europejskiej bazie NANDO prowadzonej przez Komisję Europejską. Umożliwia ona sprawdzenie numeru identyfikacyjnego jednostki, państwa odpowiedzialnego za notyfikację, właściwej dyrektywy lub rozporządzenia oraz zakresu produktów i procedur, dla których została wyznaczona.
Przed wyborem jednostki producent powinien upewnić się, że jej uprawnienia obejmują konkretny rodzaj wyrobu oraz wymaganą procedurę oceny zgodności. Znaczenie ma również aktualny status notyfikacji, ponieważ uprawnienia mogą zostać ograniczone, zawieszone lub cofnięte. Jednostka z innego państwa członkowskiego UE może przeprowadzić ocenę zgodności produktu przeznaczonego na rynek polski, jeżeli posiada odpowiedni zakres notyfikacji. Sam czterocyfrowy numer przedstawiony na certyfikacie nie wystarcza do potwierdzenia jego ważności i zgodności z wymaganiami dotyczącymi danego wyrobu.
Jednostki notyfikowane a oznakowanie CE - wsparcie CECE Polska
Ustalenie właściwej procedury oceny zgodności pozwala określić, czy produkt wymaga udziału jednostki notyfikowanej, jakie dokumenty należy przygotować i jaki zakres certyfikacji jest niezbędny. CECE Polska zajmuje się zagadnieniami dotyczącymi oceny zgodności, wymagań unijnych oraz dokumentacji związanej z oznakowaniem CE. Dodatkowe informacje o zasadach działania i zakresie uprawnień takich podmiotów zawiera artykuł Jednostki notyfikowane CE - czym są, kiedy są potrzebne i gdzie znaleźć ich wykaz?.