Oznakowanie CE maszyny oznacza, że producent przeprowadził wymaganą ocenę zgodności i zadeklarował spełnienie obowiązujących wymagań Unii Europejskiej. Od 20 stycznia 2027 roku podstawą prawną będzie rozporządzenie (UE) 2023/1230, które zastąpi dyrektywę maszynową 2006/42/WE. Nowe przepisy określają zasady oceny zgodności, wymagania dotyczące bezpieczeństwa oraz przypadki, w których konieczny jest udział jednostki notyfikowanej. Jak przygotować maszynę do oznakowania CE zgodnie z rozporządzeniem 2023/1230?
Rozporządzenie maszynowe 2023/1230 - od kiedy i jakich maszyn dotyczy?
Rozporządzenie maszynowe 2023/1230 wprowadza zmiany dotyczące między innymi procedur oceny zgodności, bezpieczeństwa oprogramowania oraz zasad postępowania przy istotnych modyfikacjach maszyn. Jego zasadnicze przepisy będą stosowane od 20 stycznia 2027 roku. Do tego czasu podstawą oceny zgodności maszyn pozostaje dyrektywa 2006/42/WE, z zastrzeżeniem szczególnych przepisów przejściowych.
Zakres rozporządzenia obejmuje między innymi maszyny, wyposażenie wymienne, elementy bezpieczeństwa, osprzęt do podnoszenia oraz odłączalne urządzenia do mechanicznego przenoszenia napędu. Uwzględnia również maszyny nieukończone, dla których przewidziano odrębne obowiązki dokumentacyjne.
Zmiany względem dyrektywy 2006/42/WE dotyczą między innymi podziału kategorii maszyn wymagających szczególnych procedur oceny, bezpieczeństwa oprogramowania oraz zasad postępowania w przypadku istotnej modyfikacji urządzenia.
Ocena zgodności maszyny krok po kroku
Ocena zgodności powinna wykazać, że maszyna spełnia zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa określone w załączniku III rozporządzenia. Producent przeprowadza odpowiednią procedurę przed wprowadzeniem wyrobu do obrotu lub oddaniem go do użytku.
Proces obejmuje pięć etapów:
- Identyfikacja maszyny i przepisów - określenie przeznaczenia urządzenia, jego parametrów oraz właściwych wymagań prawnych. Należy również sprawdzić, czy maszyna należy do kategorii wymienionych w załączniku I.
- Ocena ryzyka - identyfikacja zagrożeń związanych z użytkowaniem, konserwacją i przewidywalnym niewłaściwym użyciem maszyny oraz dobór środków ograniczających ryzyko.
- Weryfikacja wymagań technicznych - sprawdzenie konstrukcji, układów sterowania, osłon, urządzeń ochronnych i pozostałych rozwiązań bezpieczeństwa. Odpowiednie normy zharmonizowane mogą zapewniać domniemanie zgodności w zakresie objętych nimi wymagań.
- Przeprowadzenie właściwej procedury oceny zgodności - zastosowanie modułu określonego w art. 25 rozporządzenia, z udziałem jednostki notyfikowanej, jeżeli jest wymagany.
- Przygotowanie dokumentacji i oznakowanie CE - opracowanie dokumentacji technicznej, instrukcji, deklaracji zgodności UE oraz umieszczenie oznakowania CE na maszynie.
Zakres badań i dokumentacji zależy od konstrukcji urządzenia oraz zastosowanej procedury. Zmiany projektu lub podzespołów wpływających na bezpieczeństwo mogą wymagać ponownej analizy zgodności.
Moduły oceny zgodności maszyn według rozporządzenia 2023/1230
Artykuł 25 rozporządzenia określa procedury oceny zgodności w zależności od kategorii maszyny. Szczególne znaczenie ma załącznik I, podzielony na części A i B. To przyporządkowanie wpływa na możliwość samodzielnego przeprowadzenia procedury przez producenta.
| Kategoria maszyny | Procedura oceny zgodności | Jednostka notyfikowana |
|---|---|---|
| Maszyny niewymienione w załączniku I | Moduł A - wewnętrzna kontrola produkcji | Nie jest wymagana |
| Maszyny z załącznika I, część A | Moduły B+C, H lub G | Wymagana |
| Maszyny z załącznika I, część B | Moduł A lub moduły B+C, H, G | Zależnie od wybranej procedury i spełnienia warunków |
Moduł A pozwala producentowi samodzielnie przeprowadzić ocenę zgodności na podstawie wewnętrznej kontroli produkcji. Moduły B+C obejmują badanie typu UE przez jednostkę notyfikowaną, a następnie zapewnienie zgodności produkcji z zatwierdzonym typem. Moduł G dotyczy weryfikacji jednostkowej, natomiast moduł H opiera się na pełnym zapewnieniu jakości obejmującym projektowanie i produkcję.
W przypadku maszyn z załącznika I część A udział jednostki notyfikowanej jest obowiązkowy. Dla produktów z części B producent może zastosować moduł A, jeżeli maszyna została zaprojektowana i wykonana zgodnie z właściwymi normami zharmonizowanymi lub wspólnymi specyfikacjami obejmującymi wszystkie odpowiednie zasadnicze wymagania bezpieczeństwa. Jeżeli warunek ten nie jest spełniony, konieczna jest procedura z udziałem jednostki notyfikowanej.
Weryfikacja uprawnień jednostki powinna obejmować zakres jej notyfikacji dla rozporządzenia 2023/1230 i właściwej procedury. Informacje te są dostępne w oficjalnej bazie NANDO Komisji Europejskiej. Niezależnie od udziału jednostki odpowiedzialność za zgodność maszyny pozostaje po stronie producenta.
Dokumentacja techniczna i deklaracja zgodności UE dla maszyny
Dokumentacja techniczna maszyny musi odpowiadać wymaganiom załącznika IV rozporządzenia 2023/1230. Powinna umożliwiać ocenę spełnienia wymagań bezpieczeństwa i obejmować odpowiednie informacje o konstrukcji, rysunki, schematy, dokumentację oceny ryzyka oraz wyniki obliczeń i badań. Producent musi również przygotować instrukcję użytkowania i pozostałe informacje wymagane dla danego urządzenia.
Po zakończeniu procedury sporządza się deklarację zgodności UE zgodnie z załącznikiem V, część A. Dokument identyfikuje maszynę i producenta, wskazuje właściwe przepisy oraz potwierdza odpowiedzialność za zgodność. Następnie na urządzeniu umieszcza się oznakowanie CE. Jeśli procedura wymagała udziału jednostki notyfikowanej, jej numer identyfikacyjny umieszcza się przy oznakowaniu CE w przypadkach określonych w rozporządzeniu.
Nowe przepisy dopuszczają udostępnienie instrukcji w formie cyfrowej na określonych warunkach. Na żądanie użytkownika zgłoszone w chwili zakupu producent musi bezpłatnie dostarczyć wersję papierową w ciągu miesiąca. Dla maszyn nieukończonych przewidziano natomiast deklarację włączenia i instrukcję montażu. Nie oznakowuje się ich znakiem CE na podstawie samego rozporządzenia maszynowego.
Co zmienia rozporządzenie 2023/1230 w bezpieczeństwie maszyn?
Rozporządzenie uwzględnia zagrożenia związane z systemami cyfrowymi, które mogą wpływać na bezpieczeństwo maszyny. Producent musi brać pod uwagę między innymi ryzyko nieuprawnionej ingerencji w oprogramowanie lub układy sterowania, jeżeli mogłaby ona doprowadzić do niebezpiecznej sytuacji. Szczególne wymagania dotyczą również określonych funkcji bezpieczeństwa opartych na rozwiązaniach wykorzystujących uczenie maszynowe.
Istotną zmianą jest uregulowanie zasad postępowania przy znaczącej modyfikacji maszyny. Jeżeli zmiana fizyczna lub cyfrowa spełnia kryteria istotnej modyfikacji określone w rozporządzeniu, podmiot dokonujący takiej zmiany może zostać uznany za producenta i przejąć związane z tym obowiązki, w tym przeprowadzenie odpowiedniej oceny zgodności.
Przygotowanie maszyny do oznakowania CE według rozporządzenia 2023/1230 wymaga więc przede wszystkim prawidłowej oceny ryzyka, określenia kategorii z załącznika I i zastosowania właściwego modułu. Te zagadnienia, wraz ze zmianami dotyczącymi dokumentacji i odpowiedzialności producenta, są również przedmiotem szkoleń CECE Polska dotyczących maszyn.