Chcesz częściej widzieć wiadomości z naszej strony w Google? Obserwuj ce-polska.pl

Oznakowanie CE urządzenia elektrycznego jest końcowym rezultatem oceny zgodności, a nie certyfikatem wydawanym przez laboratorium, urząd lub jednostkę certyfikującą. Umieszczając CE na produkcie, producent deklaruje na własną odpowiedzialność, że dany model spełnia wszystkie mające do niego zastosowanie wymagania Unii Europejskiej.

Nie każde urządzenie wykorzystujące energię elektryczną podlega identycznym przepisom. Znaczenie mają między innymi napięcie znamionowe, konstrukcja, funkcje produktu, sposób zasilania, przeznaczenie oraz środowisko pracy. Proces należy więc rozpocząć od kwalifikacji wyrobu i określenia właściwych aktów prawnych, a nie od zamówienia pojedynczego badania.

Jakie przepisy dotyczą urządzeń elektrycznych?

W przypadku wielu urządzeń podstawowe znaczenie mają dyrektywa 2014/35/UE dotycząca sprzętu elektrycznego pracującego w określonych granicach napięcia, określana jako LVD, oraz dyrektywa 2014/30/UE dotycząca kompatybilności elektromagnetycznej, czyli EMC. Pierwsza reguluje bezpieczeństwo elektryczne, natomiast druga odnosi się do emisji zakłóceń elektromagnetycznych i odporności produktu na zakłócenia występujące w otoczeniu.

W zależności od konstrukcji i przeznaczenia zastosowanie mogą mieć również przepisy dotyczące ograniczenia niebezpiecznych substancji, urządzeń radiowych, maszyn, ekoprojektu, baterii lub szczególnych kategorii produktów. Nie należy jednak automatycznie wpisywać wszystkich tych aktów do deklaracji zgodności. Każdy z nich powinien faktycznie obejmować oceniane urządzenie.

Sprzęt wyposażony w Wi-Fi, Bluetooth lub inną funkcję radiową może podlegać dyrektywie RED. Reguluje ona także określone aspekty bezpieczeństwa i kompatybilności elektromagnetycznej, dlatego LVD, EMC i RED nie stanowią automatycznie trzech równoległych podstaw prawnych dla każdego urządzenia radiowego.

Kiedy urządzenie podlega dyrektywie LVD?

Dyrektywa LVD obejmuje sprzęt elektryczny zaprojektowany do używania przy napięciu znamionowym od 50 do 1000 V prądu przemiennego oraz od 75 do 1500 V prądu stałego. Nie jest więc poprawne stwierdzenie, że dotyczy wszystkich urządzeń działających przy napięciu niższym niż 1000 V.

Produkty zasilane napięciem niższym niż 50 V AC lub 75 V DC pozostają poza zakresem LVD, ale nie oznacza to braku wymagań bezpieczeństwa. Mogą podlegać RED, przepisom dotyczącym konkretnej kategorii produktu albo ogólnym wymaganiom bezpieczeństwa.

LVD zawiera również wyłączenia obejmujące między innymi określony sprzęt przeznaczony do pracy w atmosferze wybuchowej, urządzenia radiologiczne i medyczne, liczniki energii elektrycznej, wtyczki i gniazda do użytku domowego oraz niektóre specjalistyczne urządzenia przeznaczone do stosowania na statkach, w samolotach lub na kolei. Wyłączenie z LVD nie musi oznaczać zwolnienia z innych regulacji.

Bezpieczeństwo urządzenia elektrycznego

Ocena zgodności z LVD nie ogranicza się do ochrony przed porażeniem prądem. Sprzęt powinien zostać zaprojektowany i wykonany tak, aby przy prawidłowej instalacji, konserwacji i użytkowaniu zgodnym z przeznaczeniem nie zagrażał ludziom, zwierzętom domowym ani mieniu.

W zależności od konstrukcji należy uwzględnić między innymi ochronę przed kontaktem z częściami pod napięciem, izolację, odstępy izolacyjne, nagrzewanie, przeciążenie, ryzyko pożaru, wytrzymałość mechaniczną oraz wpływ wilgoci, pyłu i temperatury. Analiza powinna obejmować również warunki instalacji, czyszczenia, konserwacji i możliwego do przewidzenia używania urządzenia.

Wymagania warto uwzględniać już podczas projektowania. Problemy wykryte dopiero podczas badań gotowego produktu mogą wymagać zmiany obudowy, układu chłodzenia, izolacji, zabezpieczeń albo zastosowanych komponentów.

Kompatybilność elektromagnetyczna

Dyrektywa EMC wymaga, aby sprzęt nie powodował zakłóceń elektromagnetycznych uniemożliwiających prawidłową pracę innych urządzeń, a jednocześnie posiadał odporność pozwalającą mu działać zgodnie z przeznaczeniem w przewidywanym środowisku elektromagnetycznym.

Ocena powinna dotyczyć kompletnego urządzenia w reprezentatywnej konfiguracji. Na wyniki mogą wpływać płytki elektroniczne, obudowa, zasilacz, przewody, porty, długość połączeń, rozmieszczenie elementów oraz oprogramowanie sterujące. Deklaracja zgodności pojedynczego zasilacza, filtra lub sterownika nie potwierdza automatycznie zgodności finalnego produktu.

Dyrektywa rozróżnia aparaturę oraz instalacje stacjonarne. Aparatura podlega standardowej procedurze oceny zgodności i oznakowaniu CE. Instalacji stacjonarnych nie oznacza się CE na zasadach właściwych dla aparatury, ale muszą być wykonane zgodnie z uznanymi zasadami inżynierskimi, a zastosowane środki powinny zostać udokumentowane.

RoHS i materiały zastosowane w urządzeniu

Dyrektywa RoHS ogranicza zawartość określonych substancji niebezpiecznych w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Jej zakres wynika z odrębnej definicji sprzętu oraz własnych wyłączeń, dlatego nie można ustalać jej zastosowania wyłącznie na podstawie progów napięcia przewidzianych w LVD.

Ocena obejmuje skład komponentów, przewodów, lutów, powłok i pozostałych materiałów. Producent powinien posiadać dowody odnoszące się do konkretnych części zastosowanych w danym modelu, a nie tylko ogólne oświadczenie dostawcy.

RoHS przewiduje wyłączenia dla określonych produktów oraz czasowe wyjątki dotyczące wybranych zastosowań substancji. Zmiana komponentu, materiału lub dostawcy wymaga więc sprawdzenia, czy dokumenty nadal odpowiadają aktualnej konstrukcji.

Ocena zgodności urządzenia elektrycznego

Producent powinien najpierw określić funkcje urządzenia, sposób zasilania, użytkowników, środowisko pracy, warianty oraz przewidywane zastosowanie. Na tej podstawie identyfikuje właściwe akty prawne, wymagania i metody oceny.

Proces obejmuje zazwyczaj:

  • analizę zagrożeń i wymagań dotyczących produktu;
  • wybór właściwych norm oraz metod badawczych;
  • wykonanie obliczeń, pomiarów i testów;
  • przygotowanie dokumentacji technicznej i instrukcji;
  • sporządzenie deklaracji zgodności UE;
  • naniesienie CE i pozostałych wymaganych informacji.

Normy zharmonizowane są zasadniczo dobrowolne. Ich prawidłowe zastosowanie może jednak zapewniać domniemanie zgodności w zakresie wymagań objętych normą, jeżeli jej odniesienie zostało opublikowane przez Komisję Europejską. Samo wpisanie numeru normy do deklaracji nie wystarcza, jeżeli produkt nie został według niej rzeczywiście zaprojektowany i oceniony.

Czy potrzebna jest jednostka notyfikowana?

Dyrektywa LVD nie przewiduje obowiązkowej procedury z udziałem jednostki notyfikowanej. Producent przeprowadza ocenę zgodności w ramach wewnętrznej kontroli produkcji i sam sporządza deklarację zgodności UE. Może korzystać z usług laboratorium, ale odpowiedzialność za zgodność produktu pozostaje po jego stronie.

Dyrektywa EMC także pozwala zastosować wewnętrzną kontrolę produkcji. Producent może jednak wybrać procedurę obejmującą badanie typu UE przeprowadzane przez jednostkę notyfikowaną. Jej udział nie jest zatem standardowym obowiązkiem dla każdego urządzenia.

RoHS również opiera ocenę na wewnętrznej kontroli produkcji. Raport laboratoryjny, prywatny certyfikat ani dokument dostawcy nie zastępują deklaracji producenta. Numeru laboratorium lub jednostki certyfikującej nie umieszcza się obok CE tylko dlatego, że uczestniczyły w badaniu produktu.

Dokumentacja techniczna, instrukcja i deklaracja

Dokumentacja techniczna powinna opisywać projekt, produkcję i działanie urządzenia w sposób umożliwiający ocenę jego zgodności. Musi odnosić się do konkretnego modelu, wariantu i aktualnej konstrukcji.

W zależności od produktu może obejmować:

  • opis urządzenia i jego przeznaczenia;
  • schematy elektryczne, rysunki i wykaz komponentów;
  • analizę zagrożeń oraz zastosowanych środków bezpieczeństwa;
  • wykaz właściwych aktów prawnych i norm;
  • obliczenia, pomiary i raporty z badań LVD oraz EMC;
  • dowody zgodności materiałowej z RoHS;
  • instrukcję i projekty wymaganych oznaczeń;
  • opis kontroli produkcji i nadzoru nad zmianami.

Instrukcja powinna zawierać informacje potrzebne do prawidłowego montażu, podłączenia, użytkowania, czyszczenia i konserwacji. Należy wskazać także ograniczenia zastosowania, parametry zasilania oraz ostrzeżenia wynikające z oceny zagrożeń.

Po zakończeniu oceny producent sporządza deklarację zgodności UE. Dokument identyfikuje producenta i produkt, wskazuje właściwe przepisy i zastosowane normy oraz zawiera podpis osoby uprawnionej do działania w imieniu producenta. Jeżeli urządzenie podlega kilku aktom wymagającym deklaracji, można przygotować jeden dokument obejmujący wszystkie właściwe podstawy.

LVD, EMC i RoHS przewidują co do zasady przechowywanie dokumentacji technicznej oraz deklaracji przez 10 lat od wprowadzenia sprzętu do obrotu.

Naniesienie CE i utrzymanie zgodności

CE można nanieść dopiero po zakończeniu wymaganej oceny oraz sporządzeniu deklaracji zgodności UE. Oznakowanie powinno być widoczne, czytelne i trwałe.

Zgodnie z LVD i EMC symbol umieszcza się w pierwszej kolejności na urządzeniu albo jego tabliczce znamionowej. Jeżeli nie jest to możliwe lub uzasadnione ze względu na charakter produktu, może znaleźć się na opakowaniu i w dokumentach towarzyszących. Nie jest to jednak alternatywa wybierana wyłącznie dla wygody producenta.

Na sprzęcie powinny znaleźć się również dane producenta oraz oznaczenie pozwalające zidentyfikować typ, partię, serię lub model. W zależności od produktu potrzebne są także parametry zasilania, ostrzeżenia i inne informacje wymagane przez właściwe przepisy.

CE nie ma określonego terminu ważności, ale ocena odnosi się do konkretnej konstrukcji. Producent powinien kontrolować zmiany zasilacza, przewodów, obudowy, materiałów, podzespołów, oprogramowania i procesu produkcji. Nie każda modyfikacja wymaga powtórzenia wszystkich badań, jednak jej wpływ na bezpieczeństwo, EMC i RoHS powinien zostać oceniony oraz udokumentowany.

Oznakowanie CE urządzenia elektrycznego nie sprowadza się zatem do umieszczenia symbolu na obudowie. Wynika z prawidłowej kwalifikacji produktu, bezpiecznego projektu, oceny kompatybilności elektromagnetycznej, kontroli materiałów, kompletnej dokumentacji oraz nadzoru nad kolejnymi wersjami wyrobu.