Ocena zgodności to proces sprawdzania, czy produkt spełnia wymagania określone w odpowiednich dyrektywach lub rozporządzeniach Unii Europejskiej. W przypadku wyrobów wymagających oznakowania CE przeprowadza się ją przed wprowadzeniem produktu do obrotu. Zakres procedury zależy od rodzaju wyrobu, jego przeznaczenia oraz przepisów, którym podlega. W niektórych przypadkach producent może samodzielnie wykazać zgodność, w innych konieczny jest udział jednostki notyfikowanej. Sposób przeprowadzenia oceny określają moduły oznaczane literami od A do H.
Na czym polega ocena zgodności produktu?
Ocena zgodności polega na wykazaniu, że produkt spełnia wymagania dotyczące między innymi bezpieczeństwa, konstrukcji i właściwości technicznych. Nie sprowadza się wyłącznie do wykonania badań lub uzyskania certyfikatu. Obejmuje również identyfikację właściwych przepisów, analizę zagrożeń, weryfikację rozwiązań technicznych oraz przygotowanie dokumentacji potwierdzającej zgodność wyrobu.
Ogólne ramy procedur określa decyzja nr 768/2008/WE, natomiast konkretne wymagania wynikają z odpowiednich dyrektyw i rozporządzeń sektorowych. To one wskazują, które moduły można zastosować oraz czy konieczny jest udział jednostki notyfikowanej. Producent nie może zatem dowolnie wybrać procedury, która będzie dla niego najprostsza lub najtańsza.
Ocena zgodności krok po kroku - jak przebiega procedura?
Przebieg oceny zależy od rodzaju produktu i wybranego modułu. Podstawowy proces można jednak podzielić na pięć etapów:
- Identyfikacja wymagań prawnych - ustalenie przeznaczenia produktu oraz dyrektyw i rozporządzeń, którym podlega. Jeden wyrób może być objęty kilkoma regulacjami jednocześnie.
- Dobór procedury oceny zgodności - określenie modułu lub kombinacji modułów dopuszczonych przez właściwe przepisy oraz sprawdzenie, czy wymagany jest udział jednostki notyfikowanej.
- Przeprowadzenie oceny i badań - analiza konstrukcji, identyfikacja zagrożeń, wykonanie wymaganych badań i weryfikacja zgodności produktu z odpowiednimi wymaganiami.
- Przygotowanie dokumentacji technicznej - zebranie rysunków, schematów, obliczeń, analizy ryzyka, raportów z badań oraz pozostałych dowodów zgodności wymaganych dla danego wyrobu.
- Sporządzenie deklaracji i oznakowanie CE - po zakończeniu wymaganej procedury producent przygotowuje deklarację zgodności UE lub WE i umieszcza oznakowanie CE zgodnie z właściwymi przepisami.
Dokumentacja musi odnosić się do rzeczywistej konstrukcji produktu. Zmiany podzespołów, parametrów technicznych lub przeznaczenia wyrobu mogą wymagać ponownej analizy zgodności i aktualizacji zgromadzonych dowodów.
Moduły oceny zgodności A–H - czym się różnią?
Moduły określają sposób wykazania zgodności produktu na etapie projektowania, produkcji lub obu tych etapach. Różnią się zakresem kontroli, odpowiedzialnością poszczególnych podmiotów oraz obowiązkiem udziału jednostki notyfikowanej. Ich charakterystykę przedstawia również CECE Polska w materiale Moduły oceny zgodności - znak CE.
| Moduł | Na czym polega? | Udział jednostki notyfikowanej |
|---|---|---|
| A | Wewnętrzna kontrola produkcji obejmująca projekt i wytwarzanie | Nie |
| B | Badanie typu UE przez ocenę projektu lub reprezentatywnego egzemplarza | Tak |
| C | Wewnętrzna kontrola zgodności produkcji z zatwierdzonym typem | Nie w podstawowym wariancie |
| D | Zapewnienie jakości procesu produkcji po badaniu typu | Tak |
| E | Zapewnienie jakości kontroli i badań gotowego wyrobu po badaniu typu | Tak |
| F | Weryfikacja zgodności wyrobów z zatwierdzonym typem | Tak |
| G | Weryfikacja zgodności konkretnego egzemplarza produktu | Tak |
| H | Pełne zapewnienie jakości obejmujące projektowanie i produkcję | Tak |
Moduł A opiera się na wewnętrznej kontroli produkcji. Producent samodzielnie odpowiada za wykazanie zgodności projektu i wytwarzania produktu, bez obowiązkowego udziału jednostki notyfikowanej.
Moduł B obejmuje badanie typu UE przeprowadzane przez jednostkę notyfikowaną. Dotyczy oceny rozwiązania technicznego, a nie całej seryjnej produkcji, dlatego w standardowym układzie jest łączony z jednym z modułów C, D, E lub F. Moduły te zapewniają zgodność wytwarzanych wyrobów z zatwierdzonym typem, ale wykorzystują różne mechanizmy kontroli.
Moduł G dotyczy weryfikacji jednostkowej i może być stosowany w przypadkach przewidzianych przepisami, na przykład dla pojedynczych egzemplarzy urządzeń. Moduł H bazuje na systemie pełnego zapewnienia jakości, który obejmuje zarówno projektowanie, jak i produkcję. Jednostka notyfikowana ocenia ten system oraz sprawuje nad nim nadzór.
Przepisy mogą również przewidywać warianty podstawowych modułów, między innymi A1, A2, C1, C2 i H1. Wprowadzają one dodatkowe czynności kontrolne lub wymagania odnoszące się do określonych produktów.
Kto przeprowadza ocenę zgodności - producent czy jednostka notyfikowana?
Za zapewnienie zgodności wyrobu z właściwymi wymaganiami odpowiada producent. W procedurach opartych na wewnętrznej kontroli produkcji może sam przygotować dokumentację, przeprowadzić badania lub zlecić je zewnętrznemu laboratorium, a następnie sporządzić deklarację zgodności. Korzystanie z laboratorium badawczego nie oznacza automatycznie udziału jednostki notyfikowanej.
Gdy przepisy wymagają niezależnej oceny, producent musi skorzystać z jednostki notyfikowanej posiadającej uprawnienia do odpowiedniej procedury. W zależności od modułu jednostka może badać typ produktu, kontrolować gotowe egzemplarze lub oceniać system zapewnienia jakości. Jej udział nie zwalnia producenta z odpowiedzialności za zgodność wyrobu.
Uprawnienia jednostek można zweryfikować w oficjalnej bazie NANDO Komisji Europejskiej. Należy sprawdzić nie tylko nazwę i numer jednostki, ale również zakres jej notyfikacji obejmujący właściwe przepisy oraz procedurę oceny zgodności.
Jak ustalić właściwy moduł oceny zgodności?
Dobór modułu zależy przede wszystkim od przepisów dotyczących produktu. Przykładowo dyrektywa LVD 2014/35/UE, odnosząca się do urządzeń elektrycznych w określonych zakresach napięcia, przewiduje procedurę wewnętrznej kontroli produkcji. Z kolei dyrektywa ATEX 2014/34/UE różnicuje procedury między innymi według grupy i kategorii urządzenia oraz jego charakteru.
Nie ma więc jednej procedury właściwej dla wszystkich produktów wymagających oznakowania CE. Przy doborze modułu trzeba uwzględnić przeznaczenie, konstrukcję, kategorię wyrobu i szczegółowe wymagania prawne. Dopiero na tej podstawie można ustalić zakres badań, dokumentacji oraz ewentualnej oceny przez jednostkę notyfikowaną.
Błędny dobór modułu może oznaczać, że producent nie wykonał procedury wymaganej dla danego wyrobu, nawet jeżeli posiada raporty z badań lub dobrowolny certyfikat. Dlatego ustalenie właściwej ścieżki oceny powinno nastąpić już na etapie przygotowania produktu do wprowadzenia na rynek, a nie dopiero podczas sporządzania deklaracji zgodności.