Temat oznakowania CE dla maszyn bardzo często kojarzony jest z pojedynczym urządzeniem posiadającym własną deklarację zgodności oraz znak CE umieszczony na tabliczce znamionowej. W praktyce wiele zakładów przemysłowych wykorzystuje jednak znacznie bardziej rozbudowane układy obejmujące linie produkcyjne, zespół maszyn albo zintegrowane systemy współpracujących urządzeń. W takich sytuacjach pojawia się pytanie, czy oznakowanie CE poszczególnych maszyn wystarcza do legalnego użytkowania całego układu oraz kto odpowiada za ocenę zgodności maszyny zespolonej.

To jeden z obszarów, w których producenci oraz integratorzy popełniają najwięcej błędów. Sama obecność deklaracji zgodności dla pojedynczych urządzeń nie oznacza automatycznie, że cały zespół maszyn spełnia wymagania dyrektywy maszynowej oraz może zostać uznany za zgodny z wymaganiami dotyczącymi bezpieczeństwa.

Czym jest maszyna zespolona?

Pojęcie maszyny zespolonej odnosi się do układu obejmującego kilka współpracujących ze sobą urządzeń tworzących wspólną całość funkcjonalną. W rozumieniu dyrektywy maszynowej nie chodzi więc wyłącznie o pojedyncze maszyny ustawione obok siebie, ale o system urządzeń połączonych technologicznie oraz realizujących określony proces produkcyjny.

O uznaniu układu za zespół maszyn decydują przede wszystkim:

  • wspólne sterowanie,
  • zależność funkcjonalna pomiędzy urządzeniami,
  • realizacja jednego procesu technologicznego.

Dobrym przykładem mogą być linie produkcyjne składające się z transporterów, robotów przemysłowych, stanowisk roboczych oraz systemów pakowania sterowanych przez jeden nadrzędny układ kontroli. Mimo że poszczególne urządzenia mogą posiadać własne oznakowanie CE oraz deklaracja zgodności, cały zespół maszyn bardzo często wymaga przeprowadzenia nowego procesu oceny zgodności.

Czy oznakowanie CE pojedynczych maszyn wystarcza?

To jeden z najczęściej powielanych błędów podczas integracji urządzeń przemysłowych. Wielu inwestorów zakłada, że skoro każda maszyna posiada znak CE, cała linia produkcyjna również automatycznie spełnia wymagania dyrektywy maszynowej. W praktyce sytuacja wygląda znacznie bardziej złożenie.

Połączenie kilku urządzeń w jeden zespół maszyn może powodować powstanie nowych zagrożeń związanych ze wspólnym sterowaniem, synchronizacją pracy urządzeń albo transportem materiału pomiędzy poszczególnymi stanowiskami. W takich sytuacjach konieczne może być przeprowadzenie nowej oceny ryzyka oraz oceny zgodności dla całego układu.

Sam znak CE umieszczony na pojedynczych urządzeniach nie zawsze oznacza więc, że kompletny system spełnia wymagania określone w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie maszyn.

Kto odpowiada za ocenę zgodności maszyny zespolonej?

Za ocenę zgodności zespołu maszyn odpowiada najczęściej podmiot realizujący integrację urządzeń oraz stworzenie kompletnego układu technologicznego. W praktyce bardzo często oznacza to, że integrator przejmuje rolę producenta maszyny w rozumieniu dyrektywy maszynowej.

Taki podmiot odpowiada za przygotowanie dokumentacji technicznej, przeprowadzenie oceny ryzyka oraz wystawienie deklaracji zgodności i nadanie oznakowania CE dla kompletnego układu. To właśnie na integratorze bardzo często spoczywa obowiązek wykazania, że cały system spełnia wymagania określone w unijnych przepisach dotyczących bezpieczeństwa maszyn.

W przypadku maszyn zespolonych szczególne znaczenie ma analiza zagrożeń związanych z pracą całej linii produkcyjnej. Nawet jeśli pojedyncze maszyny spełniają wymagania dyrektywy maszynowej, połączenie ich w jeden układ może powodować pojawienie się nowych ryzyk wymagających dodatkowych środków ochronnych.

Jak wygląda proces oceny zgodności zespołu maszyn?

Proces oceny zgodności dla maszyny zespolonej obejmuje analizę całego układu technologicznego, a nie wyłącznie pojedynczych urządzeń. Ocenę bezpieczeństwa przeprowadza się z uwzględnieniem sposobu współpracy wszystkich elementów linii produkcyjnej oraz zagrożeń związanych z użytkowaniem kompletnego systemu.

Najczęściej proces obejmuje:

  • analizę funkcji całego układu,
  • ocenę bezpieczeństwa maszyny oraz ocenę ryzyka,
  • przygotowanie dokumentacji technicznej i instrukcji obsługi.

Znaczenie ma również prawidłowe przygotowanie instrukcji odnoszącej się do kompletnego zespołu maszyn, a nie wyłącznie pojedynczych urządzeń. W zależności od rodzaju wyrobu oraz zastosowanych rozwiązań konieczne może być także uwzględnienie innych aktów prawnych albo dodatkowych wymagań wynikających z rozporządzeń oraz dyrektyw Nowego Podejścia.

Czy modernizacja maszyny wymaga nowego CE?

W przypadku maszyn bardzo duże znaczenie ma zakres przeprowadzanych zmian. Nie każda modernizacja powoduje konieczność ponownego przeprowadzenia procesu oceny zgodności, jednak głęboka modyfikacja wpływająca na bezpieczeństwo maszyny może prowadzić do obowiązku przygotowania nowej deklaracji zgodności oraz ponownego oznakowania CE.

Dotyczy to szczególnie sytuacji związanych ze zmianą funkcji maszyny, przebudową układów sterowania albo integracją nowych urządzeń wpływających na bezpieczeństwo pracy. W takich przypadkach konieczna może być ponowna analiza zgodnie z wymaganiami dyrektywy maszynowej oraz przeprowadzenie odpowiedniej procedury oceny zgodności.

Znaczenie ma również to, czy po modernizacji maszyna nadal spełnia wymagania dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz czy zastosowane rozwiązania odpowiadają aktualnym wymaganiom w zakresie bezpieczeństwa.

Jak wygląda kwestia maszyn nieukończonych?

W praktyce przemysłowej bardzo często wykorzystywane są również maszyny nieukończone przeznaczone do dalszej integracji z innymi urządzeniami. Tego rodzaju wyrób nie otrzymuje pełnego oznakowania CE właściwego dla kompletnej maszyny.

Producent maszyny nieukończonej przygotowuje deklarację włączenia, odpowiednią dokumentację oraz instrukcję montażu. Dopiero po integracji wszystkich elementów oraz zakończeniu procesu oceny zgodności możliwe jest wystawienie deklaracji zgodności UE oraz umieszczenie oznaczenia CE na kompletnym układzie.

To bardzo ważne rozróżnienie, ponieważ w przypadku maszyn nieukończonych odpowiedzialność za końcową ocenę zgodności bardzo często przechodzi na podmiot integrujący cały system.

Dlaczego prawidłowa ocena zespołu maszyn ma tak duże znaczenie?

Maszyny zespolone bardzo często tworzą rozbudowane układy technologiczne, w których bezpieczeństwo zależy nie tylko od pojedynczych urządzeń, ale również od sposobu ich współpracy. Nieprawidłowo przeprowadzona ocena zgodności może prowadzić do powstania zagrożeń związanych z bezpieczeństwem pracowników podczas pracy przy linii produkcyjnej.

Z tego powodu proces oceny zgodności powinien obejmować cały układ technologiczny, zastosowane systemy bezpieczeństwa oraz wszystkie zagrożenia związane z użytkowaniem kompletnej instalacji. Samo CE na maszynę albo deklaracja zgodności dla pojedynczych urządzeń nie zawsze oznaczają, że cały zespół maszyn spełnia wymagania określone w unijnych przepisach dotyczących bezpieczeństwa produktów wprowadzanych do obrotu na rynku europejskim.