Chcesz częściej widzieć wiadomości z naszej strony w Google? Obserwuj ce-polska.pl

Certyfikat MDR jest dokumentem wydawanym przez jednostkę notyfikowaną po przeprowadzeniu określonej procedury oceny zgodności wyrobu medycznego. Nie każdy produkt wymaga jednak uzyskania takiego certyfikatu. Obowiązki producenta zależą od przeznaczenia wyrobu, jego klasy ryzyka oraz wymagań wynikających z rozporządzenia 2017/745. Proces obejmuje klasyfikację produktu, przygotowanie dokumentacji technicznej, ocenę kliniczną, wdrożenie systemu zarządzania jakością i, w określonych przypadkach, certyfikację przez jednostkę notyfikowaną. Jak przebiegają poszczególne etapy i co należy przygotować przed wprowadzeniem wyrobu medycznego na rynek Unii Europejskiej?

Czym jest certyfikat MDR i kiedy jest wymagany?

Podstawą prawną jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/745, określane jako MDR (Medical Device Regulation). Reguluje ono wprowadzanie do obrotu i używania wyrobów medycznych oraz akcesoriów do nich, a także obejmuje wybrane grupy produktów bez przewidzianego zastosowania medycznego, wskazane w załączniku XVI. Wyroby do diagnostyki in vitro podlegają odrębnemu rozporządzeniu IVDR 2017/746.

Certyfikatu MDR nie należy utożsamiać z deklaracją zgodności UE sporządzaną przez producenta ani z oznakowaniem CE. W przypadku wielu wyrobów klasy I producent może samodzielnie przeprowadzić ocenę zgodności, bez udziału jednostki notyfikowanej. Dla wyrobów wyższych klas ryzyka oraz określonych wyrobów klasy I udział takiej jednostki jest obowiązkowy. Niezależnie od wybranej procedury producent pozostaje odpowiedzialny za zgodność produktu z wymaganiami rozporządzenia.

Krok 1. Ustalenie przeznaczenia i klasy ryzyka wyrobu medycznego

Pierwszym etapem jest ustalenie, czy produkt spełnia definicję wyrobu medycznego. Decydujące znaczenie ma jego przewidziane zastosowanie określone przez producenta, sposób działania oraz deklarowane funkcje. Konieczna jest również identyfikacja przepisów mających zastosowanie do produktu, ponieważ od właściwej kwalifikacji zależą dalsze obowiązki. Sam fakt wykorzystywania produktu w szpitalu, gabinecie lub innej placówce medycznej nie przesądza jeszcze o jego statusie prawnym.

Zgodnie z art. 51 i załącznikiem VIII MDR wyroby dzieli się na klasy I, IIa, IIb i III. Klasyfikacja uwzględnia między innymi inwazyjność, czas kontaktu z organizmem, aktywny charakter wyrobu oraz jego przewidziane zastosowanie. Wyroby klasy I, które nie są wprowadzane do obrotu w stanie sterylnym, nie mają funkcji pomiarowej i nie są narzędziami chirurgicznymi wielokrotnego użytku, co do zasady nie wymagają udziału jednostki notyfikowanej. W przypadku wyrobów klasy Is, Im i Ir jednostka ocenia odpowiednio aspekty związane ze sterylnością, funkcją pomiarową lub ponownym użyciem. Dla klas IIa, IIb i III jej udział jest obowiązkowy, a zakres oceny zależy od charakterystyki produktu i zastosowanej procedury.

Krok 2. Przygotowanie dokumentacji technicznej i zarządzanie ryzykiem

Producent musi wykazać, że wyrób spełnia ogólne wymogi dotyczące bezpieczeństwa i działania określone w załączniku I MDR. Podstawę stanowi dokumentacja techniczna przygotowana zgodnie z załącznikami II i III, umożliwiająca ocenę konstrukcji, właściwości, przewidzianego zastosowania i zgodności produktu z odpowiednimi wymaganiami. W zależności od charakterystyki wyrobu powinna obejmować:

  • opis produktu, jego wariantów, akcesoriów, konstrukcji i procesu produkcji,
  • analizę i ocenę ryzyka, wykaz mających zastosowanie wymagań oraz dowody ich spełnienia,
  • wyniki weryfikacji i walidacji, ocenę kliniczną, oznakowanie, instrukcję używania oraz dokumentację nadzoru po wprowadzeniu produktu do obrotu.

Zarządzanie ryzykiem obejmuje cały cykl życia wyrobu, od projektowania po monitorowanie jego działania na rynku. W zależności od konstrukcji konieczne mogą być badania biokompatybilności, bezpieczeństwa elektrycznego, kompatybilności elektromagnetycznej, sterylności, właściwości mechanicznych lub walidacja oprogramowania. MDR nie przewiduje jednakowego zestawu testów dla wszystkich produktów medycznych. Zakres wymaganych dowodów powinien wynikać z przeznaczenia wyrobu, jego właściwości oraz zidentyfikowanych zagrożeń.

Krok 3. Ocena kliniczna i system zarządzania jakością

Ocena kliniczna prowadzona zgodnie z art. 61 i załącznikiem XIV MDR służy wykazaniu, na podstawie odpowiednich danych klinicznych, bezpieczeństwa i działania wyrobu oraz akceptowalności stosunku korzyści do ryzyka. Może wykorzystywać wyniki badań klinicznych, literaturę naukową oraz dane dotyczące innych wyrobów, jeżeli wykazano ich równoważność zgodnie z wymaganiami rozporządzenia. Nie każdy produkt wymaga przeprowadzenia nowego badania klinicznego, jednak wykorzystanie istniejących danych musi być odpowiednio uzasadnione. W przypadku niektórych wyrobów implantowalnych i klasy III MDR przewiduje szczególne wymagania dotyczące badań klinicznych oraz określone wyjątki.

Równolegle producent wdraża system zarządzania jakością obejmujący projektowanie, produkcję, kontrolę dostawców, zarządzanie niezgodnościami, nadzór nad dokumentacją oraz monitorowanie produktów po ich wprowadzeniu na rynek. W tym zakresie wykorzystywana jest między innymi norma EN ISO 13485, natomiast proces zarządzania ryzykiem wspiera EN ISO 14971. Samo posiadanie certyfikatu ISO 13485 nie zastępuje jednak wymaganej oceny zgodności wyrobu z MDR.

Krok 4. Ocena zgodności przez jednostkę notyfikowaną

Jeżeli klasyfikacja produktu wymaga udziału jednostki notyfikowanej, producent wybiera podmiot wyznaczony na podstawie MDR, którego zakres notyfikacji obejmuje dany rodzaj wyrobu. Wykaz takich jednostek jest dostępny w europejskiej bazie NANDO. Ocena odbywa się zgodnie z art. 52 oraz właściwą procedurą przewidzianą w załącznikach IX, X lub XI rozporządzenia. Może obejmować audyt systemu zarządzania jakością, przegląd dokumentacji technicznej, ocenę kliniczną, analizę wyników badań i weryfikację nadzoru nad produkcją.

W przypadku stwierdzenia niezgodności producent musi podjąć odpowiednie działania korygujące i przedstawić dowody ich realizacji. Po pozytywnym zakończeniu procedury jednostka wydaje właściwy certyfikat lub certyfikaty, zależnie od zastosowanej ścieżki oceny. Certyfikaty MDR mają określony okres ważności, nieprzekraczający pięciu lat, i podlegają nadzorowi jednostki notyfikowanej. Utrzymanie certyfikacji wymaga również spełniania odpowiednich obowiązków w okresie jego ważności.

Krok 5. Deklaracja zgodności UE, oznakowanie CE i rejestracja wyrobu

Po zakończeniu wymaganej procedury oceny zgodności producent sporządza deklarację zgodności UE, której zawartość określa załącznik IV MDR. Następnie umieszcza oznakowanie CE zgodnie z art. 20 i załącznikiem V. Jeżeli w ocenie zgodności uczestniczy jednostka notyfikowana, obok oznakowania CE umieszcza się jej czterocyfrowy numer identyfikacyjny. Producent musi także spełnić wymagania dotyczące identyfikowalności, nadawania identyfikatorów UDI i rejestracji odpowiednich danych.

Od 28 maja 2026 r. obowiązkowe stało się korzystanie z czterech modułów europejskiej bazy EUDAMED, w zakresie dotyczącym poszczególnych podmiotów i zgodnie z właściwymi przepisami przejściowymi. Są to moduły rejestracji podmiotów, rejestracji wyrobów i UDI, jednostek notyfikowanych i certyfikatów oraz nadzoru rynku. Dwa pozostałe moduły, obejmujące badania kliniczne oraz zgłaszanie incydentów i nadzór po wprowadzeniu do obrotu, mają odrębny harmonogram wdrażania. Obowiązki dotyczące rejestracji wcześniej wprowadzonych wyrobów, certyfikatów i umieszczania nośników UDI należy ustalać według właściwych terminów przejściowych.

Czy certyfikat MDR wystarczy do legalnego wprowadzenia wyrobu na rynek?

Certyfikat wydany przez jednostkę notyfikowaną stanowi element wymaganej procedury oceny zgodności, ale sam nie uprawnia do pominięcia pozostałych obowiązków. Producent musi zapewnić między innymi właściwe oznakowanie produktu, sporządzenie deklaracji zgodności UE oraz spełnienie wymagań dotyczących rejestracji. Po wprowadzeniu wyrobu na rynek konieczne jest prowadzenie nadzoru (PMS), aktualizowanie oceny klinicznej oraz realizacja obowiązków dotyczących zgłaszania poważnych incydentów i działań korygujących związanych z bezpieczeństwem. Zgodnie z art. 15 MDR producent powinien również zapewnić dostępność osoby odpowiedzialnej za zgodność regulacyjną (PRRC). Mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa mogą korzystać z osoby spoza organizacji, pod warunkiem że pozostaje ona stale i nieprzerwanie do ich dyspozycji.

Odrębne zasady dotyczą wybranych wyrobów objętych wcześniejszymi dyrektywami 93/42/EWG i 90/385/EWG. Okres przejściowy MDR 2017/745, zmieniony między innymi przez rozporządzenie (UE) 2023/607, umożliwia określonym kategoriom produktów dalsze wprowadzanie do obrotu do 31 grudnia 2027 r. lub 31 grudnia 2028 r. Wymaga to spełnienia warunków art. 120 MDR, w tym braku istotnych zmian konstrukcji i przewidzianego zastosowania, braku niedopuszczalnego ryzyka, wdrożenia wymaganego systemu zarządzania jakością oraz terminowego podjęcia procedury oceny zgodności. Terminy składania wniosków i zawierania pisemnych umów z jednostkami notyfikowanymi przypadały odpowiednio na 26 maja i 26 września 2024 r. Przedłużone okresy przejściowe nie obejmują automatycznie wszystkich wyrobów posiadających wcześniejsze certyfikaty.

Ile trwa uzyskanie certyfikatu MDR?

Czas przeprowadzenia oceny zgodności zależy od klasy ryzyka, stopnia złożoności wyrobu, kompletności dokumentacji technicznej, zakresu niezbędnych badań oraz dostępności jednostki notyfikowanej. Dodatkowy wpływ mogą mieć wymagania dotyczące oceny klinicznej, szczególnie konieczność przeprowadzenia badań klinicznych lub uzupełnienia istniejących danych. MDR nie określa jednego terminu zakończenia całego procesu certyfikacji. Przy produktach wymagających udziału jednostki notyfikowanej przygotowanie dokumentacji, wdrożenie systemu zarządzania jakością i przeprowadzenie oceny mogą zajmować wiele miesięcy, a przy bardziej złożonych wyrobach również dłużej. Dlatego wymagania MDR powinny być uwzględniane już na etapie projektowania produktu.

Zgodność wyrobów medycznych z MDR - wsparcie CECE Polska

CECE Polska prowadzi szkolenia dotyczące oznakowania CE wyrobów medycznych zgodnie z MDR 2017/745, skierowane do producentów, importerów, dystrybutorów oraz osób odpowiedzialnych za zgodność produktów. Obejmują one zagadnienia związane z klasyfikacją wyrobów, wymaganiami prawnymi, procedurami oceny zgodności oraz obowiązkami uczestników rynku wyrobów medycznych.