Chcesz częściej widzieć wiadomości z naszej strony w Google? Obserwuj ce-polska.pl

Biurka z elektryczną regulacją wysokości, łóżka z napędzanym stelażem, fotele z funkcją relaks czy szafki z wbudowanym oświetleniem łączą konstrukcję meblową z wyposażeniem elektrycznym, elektronicznym lub mechanicznym. Producent takiego wyrobu nie może ograniczyć się do sprawdzenia, czy zamontowany zasilacz, siłownik albo sterownik posiada własne oznakowanie CE.

Ocenie podlega kompletny produkt w konfiguracji, w której będzie sprzedawany. Zakres obowiązków zależy od funkcji mebla, sposobu zasilania, zastosowanego napędu, sterowania, przeznaczenia i przewidywanego sposobu użytkowania. Nie każdy mebel zawierający element elektryczny podlega więc tym samym przepisom.

Kiedy mebel elektryczny wymaga CE?

Zwykły stół, szafa, łóżko lub fotel bez funkcji objętych unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym zasadniczo nie wymaga oznakowania CE. Obowiązek może powstać, gdy z meblem zintegrowano instalację elektryczną, napęd, oświetlenie, ładowarkę, gniazdo zasilające, sterownik lub moduł radiowy.

W zależności od konstrukcji należy przeanalizować między innymi:

  • przepisy maszynowe – przy napędzanych elementach ruchomych;
  • dyrektywę LVD – dla sprzętu zaprojektowanego do pracy w objętych nią granicach napięcia;
  • dyrektywę EMC – w zakresie emisji i odporności elektromagnetycznej;
  • dyrektywę RoHS – jeżeli wyrób mieści się w definicji sprzętu elektrycznego i elektronicznego;
  • dyrektywę RED – przy sterowaniu radiowym, na przykład przez Bluetooth lub Wi-Fi.

Nie oznacza to, że wszystkie te akty należy automatycznie wpisać do deklaracji. Zakres każdej regulacji trzeba ocenić oddzielnie, z uwzględnieniem jej definicji, wyłączeń i relacji z pozostałymi przepisami.

Czy mebel z napędem jest maszyną?

Biurko podnoszone elektrycznie, regulowane łóżko lub fotel z siłownikami może spełniać definicję maszyny, ponieważ tworzy zespół połączonych części, z których co najmniej jedna jest ruchoma, wyposażony w układ napędowy inny niż bezpośrednio wykorzystujący siłę człowieka lub zwierzęcia.

Nie należy jednak kwalifikować produktu wyłącznie na podstawie obecności silnika. Trzeba uwzględnić funkcję całego wyrobu, sposób zestawienia części oraz wyłączenia przewidziane w przepisach maszynowych. Dyrektywa 2006/42/WE wyłącza ze swojego zakresu określone grupy produktów elektrycznych i elektronicznych, jeżeli są objęte dyrektywą LVD, w tym niektóre urządzenia gospodarstwa domowego przeznaczone do użytku domowego. W produktach granicznych konieczna jest zatem analiza konkretnego zastosowania, a nie mechaniczne przypisanie każdego mebla z napędem do maszyn.

Jeżeli przepisy maszynowe mają zastosowanie, ocena kompletnego produktu powinna obejmować między innymi ryzyko przygniecenia i zakleszczenia, stateczność, wytrzymałość konstrukcji, dostęp do części ruchomych, działanie elementów sterujących oraz zachowanie po zaniku zasilania. Istotne jest także przewidywalne używanie mebla przez dzieci lub inne osoby znajdujące się w pobliżu jego ruchomych części.

Do 19 stycznia 2027 roku zastosowanie ma dyrektywa 2006/42/WE. Rozporządzenie (UE) 2023/1230 będzie zasadniczo stosowane od 20 stycznia 2027 roku. Produkty wprowadzane do obrotu od tej daty będą musiały spełniać nowe wymagania, jeżeli znajdą się w zakresie rozporządzenia. Nie oznacza to automatycznej ponownej oceny egzemplarzy legalnie wprowadzonych do obrotu wcześniej.

Bezpieczeństwo elektryczne i kompatybilność elektromagnetyczna

Dyrektywa LVD obejmuje sprzęt zaprojektowany do używania przy napięciu znamionowym od 50 do 1000 V prądu przemiennego oraz od 75 do 1500 V prądu stałego. Producent powinien oceniać parametry kompletnego wyrobu i sposób jego podłączenia, a nie wyłącznie napięcie występujące w pojedynczym siłowniku lub obwodzie.

Mebel podłączany bezpośrednio do sieci może mieścić się w zakresie LVD. Jeżeli natomiast jego układ działa wyłącznie przy napięciu 24 V DC dostarczanym przez zewnętrzny zasilacz, sam obwód niskonapięciowy może znajdować się poza zakresem tej dyrektywy, podczas gdy zasilacz podlega jej jako osobny produkt. Nie zwalnia to producenta mebla z oceny bezpieczeństwa kompletnej konstrukcji na podstawie pozostałych właściwych przepisów.

Analiza powinna uwzględniać między innymi ochronę przed porażeniem, nagrzewaniem i pożarem, izolację, prowadzenie przewodów, zabezpieczenie złączy oraz odporność instalacji na ruch elementów mebla. Przewód poprowadzony w pobliżu prowadnicy lub siłownika może być prawidłowym komponentem, a mimo to tworzyć zagrożenie po zamontowaniu w gotowym produkcie.

Dyrektywa EMC wymaga natomiast, aby wyrób nie powodował niedopuszczalnych zakłóceń elektromagnetycznych i zachowywał zdolność do pracy w przewidywanym środowisku. Ocenie podlega kompletny układ, obejmujący zasilacz, sterownik, silniki, przewody, panel obsługi i sposób rozmieszczenia komponentów. Deklaracja EMC pojedynczego podzespołu nie potwierdza automatycznie zgodności całego mebla.

Jeżeli produkt wykorzystuje komunikację radiową, może podlegać dyrektywie RED. W takiej sytuacji nie należy automatycznie traktować RED, LVD i EMC jako trzech równoległych podstaw. RED obejmuje własne wymagania dotyczące bezpieczeństwa, kompatybilności elektromagnetycznej i wykorzystania widma radiowego.

RoHS i dokumenty komponentów

Dyrektywa RoHS ogranicza zawartość określonych substancji niebezpiecznych w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Jej zastosowanie zależy od tego, czy kompletny produkt jest zależny od prądu elektrycznego lub pól elektromagnetycznych w celu prawidłowego działania zgodnie z definicją zawartą w dyrektywie.

Producent powinien zgromadzić dowody odnoszące się do części rzeczywiście wykorzystanych w meblu, w tym przewodów, złączy, lutów, płytek, sterowników i powłok. Ogólne oświadczenie dostawcy bez wskazania komponentu, materiału lub modelu może nie być wystarczające.

Podobna zasada dotyczy dokumentów CE dla zasilaczy, siłowników i modułów sterujących. Deklaracje oraz raporty dostawców stanowią materiały wejściowe do oceny, ale nie zastępują analizy kompletnego produktu. Producent mebla powinien sprawdzić, czy:

  • dokumenty dotyczą dokładnie zastosowanych modeli;
  • zachowano warunki montażu określone przez dostawcę;
  • podzespoły są wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem;
  • po integracji nie powstały nowe zagrożenia;
  • gotowa konfiguracja wymaga dodatkowych prób lub badań.

Nieprawidłowe jest zarówno uznanie, że CE wszystkich komponentów automatycznie obejmuje cały mebel, jak i założenie, że każda niewielka zmiana powoduje utratę wszystkich wcześniejszych dowodów. Znaczenie ma rzeczywisty wpływ modyfikacji na bezpieczeństwo i spełnienie wymagań.

Ocena zgodności kompletnego mebla

Proces należy rozpocząć od określenia funkcji produktu, zakresu ruchu, sposobu zasilania, przewidywanych użytkowników, dopuszczalnych obciążeń i środowiska pracy. Na tej podstawie producent identyfikuje właściwe przepisy, wymagania i metody ich weryfikacji.

Ocena obejmuje zazwyczaj:

  • analizę zagrożeń mechanicznych, elektrycznych, termicznych i elektromagnetycznych;
  • zastosowanie odpowiednich środków ochronnych;
  • wybór norm i metod badawczych;
  • wykonanie obliczeń, prób i badań reprezentatywnego produktu;
  • przygotowanie dokumentacji technicznej i instrukcji;
  • sporządzenie właściwej deklaracji zgodności;
  • naniesienie CE i pozostałych wymaganych informacji.

Normy zharmonizowane są zasadniczo dobrowolne, ale ich prawidłowe zastosowanie może zapewniać domniemanie zgodności w zakresie objętych nimi wymagań. W przypadku mebli elektrycznych może być konieczne połączenie norm dotyczących konstrukcji meblowej, bezpieczeństwa elektrycznego, kompatybilności elektromagnetycznej i funkcji ruchomych.

Typowe meble elektryczne nie wymagają automatycznie udziału jednostki notyfikowanej. LVD i RoHS opierają ocenę na wewnętrznej kontroli produkcji, a EMC pozwala producentowi zastosować procedurę bez udziału takiej jednostki. Również uznanie produktu za maszynę nie oznacza samo w sobie obowiązku zewnętrznej certyfikacji. Zakres procedury zależy od przepisów i kategorii konkretnego produktu.

Dokumentacja techniczna i instrukcja

Dokumentacja powinna identyfikować kompletny mebel oraz przedstawiać jego konstrukcję, układ elektryczny, funkcje ruchome i sposób produkcji. W zależności od kwalifikacji może zawierać:

  • opis produktu, wariantów i zamierzonego zastosowania;
  • rysunki konstrukcyjne oraz schematy elektryczne;
  • wykaz komponentów wraz z dokumentami dostawców;
  • ocenę ryzyka i opis zastosowanych zabezpieczeń;
  • obliczenia i wyniki badań mechanicznych;
  • raporty dotyczące bezpieczeństwa elektrycznego i EMC;
  • dokumenty dotyczące RED i RoHS, jeżeli mają zastosowanie;
  • instrukcję, projekty oznaczeń i deklarację zgodności;
  • opis kontroli produkcji oraz nadzoru nad zmianami.

Instrukcja powinna opisywać bezpieczny montaż, podłączenie, regulację, użytkowanie, czyszczenie i konserwację. Należy podać dopuszczalne obciążenia, ograniczenia zastosowania, wymagane odstępy, sposób postępowania w razie awarii oraz zagrożenia, których nie udało się wyeliminować przez konstrukcję.

Rozporządzenie 2023/1230 pozwoli na dostarczanie instrukcji maszyn w formacie cyfrowym po spełnieniu określonych warunków. Na żądanie zgłoszone przy zakupie producent będzie musiał bezpłatnie przekazać wersję papierową w ciągu miesiąca. W przypadku produktów przeznaczonych dla użytkowników nieprofesjonalnych zasadnicze informacje bezpieczeństwa potrzebne do uruchomienia i użytkowania nadal powinny być dostarczane na papierze.

Deklaracja, oznakowanie i produkcja seryjna

Po zakończeniu oceny producent sporządza deklarację właściwą dla zastosowanych przepisów. Obecnie dla produktu objętego dyrektywą maszynową jest to deklaracja zgodności WE, natomiast dla LVD, EMC, RED i RoHS – deklaracja zgodności UE. Można przygotować jeden dokument obejmujący wszystkie właściwe akty, o ile zawiera wymagane informacje.

CE nanosi się dopiero po wykonaniu oceny i sporządzeniu deklaracji. Symbol powinien być widoczny, czytelny i trwały oraz co do zasady znajdować się na meblu lub jego tabliczce znamionowej. Umieszczenie go wyłącznie na opakowaniu lub w dokumentach jest dopuszczalne tylko na warunkach wynikających z właściwych regulacji.

Na produkcie powinny znaleźć się także dane producenta, oznaczenie modelu lub serii, parametry zasilania, dopuszczalne obciążenia oraz inne informacje wymagane dla danej konstrukcji.

Ocena zgodności nie kończy się na pierwszym prototypie. Producent musi zapewnić, że kolejne egzemplarze odpowiadają ocenionej wersji. Zmiana zasilacza, siłownika, przewodu, sterownika, materiału, oprogramowania lub sposobu montażu wymaga oceny wpływu na dotychczasowe wyniki. Nie każda modyfikacja oznacza konieczność powtórzenia wszystkich badań, ale decyzja powinna zostać uzasadniona i udokumentowana.

Oznakowanie CE mebla elektrycznego nie wynika z samego zastosowania komponentów posiadających własne deklaracje. Podstawą jest ocena kompletnego wyrobu, obejmująca jego konstrukcję meblową, instalację elektryczną, układ napędowy, sterowanie oraz sposób utrzymywania zgodności w produkcji seryjnej.